سبک زندگی // آیا شرکتهای ایرانی در مطالعات خود از مفهوم “سبک زندگی” بهره‌برداری می کنند؟

این روزها بحث سبک زندگی در دنیای بازاریابی خیلی مطرح می‌شود و نیاز است که بازاریابان به آن توجه بیشتری نشان دهند. درواقع برای بازاریابی بسیاری از محصولات ما باید با سبک زندگی جامعه بیشتر آشنا باشیم.

اصطلاح سبک زندگی در ایران در بحث‌های کارشناسی زیاد به کار گرفته می‌شود اما در مورد معنای آن چندان اتفاق‌نظر نیست. باید دانست که سبک زندگی را می‌توان از چندین وجه بررسی نمود. افراد جامعه در طبقه‌های مختلف اجتماعی ، زندگی متفاوتی دارند. این طبقات را می‌توان ازنقطه‌نظر ثروت، تحصیلات، شغل، مذهب، سنتی-مدرنیته، روستایی-شهری و …. موردبررسی قرارداد که حتی می‌توان دو یا چندطبقه باهم در یک فرد وجود داشته باشد.

برای مثال سبک زندگی یک فرد تحصیل‌کرده در روستا می‌تواند متفاوت با یک شهرنشین باشد و یا سبک زندگی ثروتمند سنتی با مدرن متفاوت باشد؛ همچنین مذهب هر جامعه‌ای با سبک زندگی آن جامعه ارتباط دارد و انتخاب‌ها و اولویت‌های زندگی را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد.

مشاغل نیز در تغییر سبک زندگی مؤثر است. برای مثال سبک زندگی یک خانم خانه‌دار با یک خانم شاغل یکسان نیست و شیوه زندگی متفاوتی دارند.

در قدیم بیشتر سبک زندگی سنتی-مذهبی بود و ارزش‌ها در خانواده‌ها تحت‌الشعاع آن قرارگرفته بود. در جامعه شهری قدری کمتر و در جامعه شهرستانی و روستایی پررنگ‌تر مشاهده می‌شد، ولی در دهه‌های اخیر کلاً سبک زندگی تحت‌الشعاع طبقه مدرن قرارگرفته و ارزش‌ها تغییر کرده است و الگوهای زندگی تحت تأثیر چند عنصر قرارگرفته است، که می‌توان به جوان بودن جامعه –تبلیغات رسانه‌های ماهواره‌ای- تحصیلات بالا در جامعه و شاغل شدن زنان اشاره کرد، که هرکدام نیاز به بررسی دارد.

یک شهرنشین عادتاً بیشتر از روستایی به‌ظاهر خود می‌رسد و منظور این نیست که شهرنشین مشتاق مصرف تظاهری است یا روستایی به تجمل کمتر توجه می‌کند، بلکه انگیزه‌ی این رفتار تظاهری در شهر مشهورتر است، به دلیل این‌که ضرورت هم‌نوایی با سطح استاندارد امری لازم و ضروری می‌شود. سبک زندگی در طول تاریخ با دگرگونی‌هایی، به شکل امروزی خود رسیده است و ثابت‌شده که این دگرگونی‌ها تحت تأثیر دگرگونی شرایط اجتماعی بوده است.

جالب است بدانیم واژه سبک زندگی، واژه نویی نیست ولی از کاربرد آن در بازاریابی زمان زیادی نمی گذرد. بعضی از محققان معتقدند که این اصطلاح برای نخستین بار در سال ۱۹۲۹ توسط آلفرد آدلر مورداستفاده قرارگرفته و به‌زعم او به هدفی که یک شخص برای خود در نظر گرفته است و روش رسیدن به آن اشاره دارد.

در ویکی پدیا می‌خوانیم که سبک زندگی دسته‌ای از رفتارهای مشخص است که برای دیگران و خود فرد، در زمان و مکان مشخص، دارای مفهوم است.

ازنظر سولومون – متخصص رفتار مصرف‌کننده – افراد به‌گونه‌ای انتخاب‌های خود را انجام می‌دهند که بیان‌گر یک سبک زندگی مشخص باشد. سبک زندگی به الگوی مصرفی اشاره دارد که منعکس‌کننده‌ی انتخاب‌های فرد در مورد نحوه مصرف زمان و درآمد خود است.

دانشمندان سبک زندگی را تابعی از ویژگی‌های ذاتی افراد می‌دانند که در طی کنش‌ها و واکنش‌های اجتماعی و در طول چرخه حیات خانواده شکل می‌گیرد. امروزه سبک زندگی را به‌طور ساده به این شکل تعریف می‌کنند: ” سبک زندگی یعنی چگونگی زندگی یک فرد، به این معنی که فرد چگونه خود انگاریش را نمایش می‌دهد.”

همان‌طور که گفته شد، سبک زندگی اول‌بار توسط آدلر مطرح شد و به نحوه دستیابی یک فرد به اهدافش در زندگی اشاره داشت اما مفهوم سبک زندگی اول‌بار توسط لارز بر پایه‌ی سه رکن اصلی فعالیت‌ها، علایق و نظرات وارد بازاریابی شد.

برای بررسی سبک زندگی و ارزش‌های فرد آرنولد میشل و همکارانش در انستیتوی تحقیقاتی استنفورد، نوع شناسی ارزش‌ها در سبک زندگی را معرفی کردند که امروزه تحت نام VALS شناخته می‌شود.

باید در نظر داشت که سبک زندگی – بیشتر – ریشه در زندگی مدرن دارد و درنتیجه به هر میزان که زندگی سنتی تحت تأثیر فرایندهای مدرن قرار گیرد سبک زندگی مفهوم پیدا می‌کند. بدین ترتیب برخلاف جامعه سنتی در جامعه معاصر به‌واسطه اهمیت دادن به خود و ظهور جامعه مصرفی در زندگی قدرت انتخاب هم بیشتر شده است و همچنین تعریف سبک زندگی راهی برای تعریف ارزش‌ها و همچنین نشانگر ثروت و موقعیت اجتماعی هست.

شما کدام‌یک از شرکت‌های ایرانی را می‌شناسید که در مطالعات خود از مفهوم سبک زندگی بهره‌برداری کند؟


29 thoughts on “سبک زندگی // آیا شرکتهای ایرانی در مطالعات خود از مفهوم “سبک زندگی” بهره‌برداری می کنند؟”

  1. یکی از وظایف تبلیغات تجاری تلویزیونی گسترش سبک زندگی و شیوه‌های متفاوت از طریق ایجاد مدهای اجتماعی می‌باشد. حین نوشتن نظرم مقالاتی را در این زمینه به‌صورت کوتاه مرور کردم دریکی از مدل‌ها نشان داده‌شده بود که تبلیغات، این فرآیند (ترویج سبک زندگی) را از طریق کاهش فاصله طبقاتی به‌صورت نمادین و القای خودباوری به افراد صورت می‌دهند.
    برای اینکه بتوانیم تشخیص بدهیم که کدام آگهی به ترویج سبک زندگی می‌پردازد باید شناختی از مؤلفه‌های آن بداریم. نمادهای منزلتی (ماشین و پوشش ظاهری و…)، الگوهای رفتاری (تفریحات، نوع لحن و گفتار)، نمادهای فرهنگی (اعم از سنتی و مدرن و…)، نقش‌های اجتماعی (میان فردی و خانوادگی و اجتماعی) و مؤلفه آخر مربوط به ارزش‌های اجتماعی (جمع یا فردگرای، حرمت و احترام و…) از جمله مولفه های سبک زندگی در تبلیغات می باشند.
    نکته بعدی نیز انواع سبک‌هایی است که می‌توان در تبلیغات ترویج داد که عبارت‌اند از سبک زندگی مبتنی بر مصرف کالاهای فرهنگی ، پرمصرف، دارای منزلت اقتصادی، سبک زندگی مرفه ، طبقات پایین و یا مدرن و سنتی.
    در تبلیغات داخلی نمونه‌ها بسیار است که دوستان حتماً بدان‌ها اشاره خواهند کرد ولی به نظر بنده جالب‌توجه‌ترین نمونه ازاین‌گونه تبلیغات، آگهی کمپانی پاناسونیک بود که نحوه زندگی افراد را در سال ۲۰۲۰ و نقش تکنولوژی محصولاتش را در آن نشان می‌داد.

  2. با سلام. جمله ای که از سولومون نقل کرده اید را چند سال پیش در کتاب رفتار مصرف کننده ایشان خوانده بودم، اما وقتی که اینجا و در قالب نوشته های شما دوباره خواندم، ارزش دیگری برایم داشت.
    در پاسخ به سوال اخر شما، به نظرم سازمان تبلیغات اسلامی دقیقا با توجه به عقیده سولومون دیگر کاری به رفتار ندارد بلکه به وضوح می تواند دید که در تبلیغات محیطی خود یک سبک زندگی را مد نظر قرار داده و در قالب ان سبک زندگی، انجام رفتار خاصی را مطلوب می داند.
    همچنین نوین چرم نیز یک سبک زندگی را هدف قرار داده، “سبک زندگی شیک پوشی” و پیروی ان رفتار ست پوشیدن را مطلوب می داند.

  3. استاد ارجمند با سپاس از نوشته دلنشین جنابعالی باید عرض کنم، به نظر من شرکتی در بازاریابی سبک زندگی موفق خواهد بود که؛ جهت باد را به درستی تشخیص دهد و کشتی بادبانیش را در جهت باد براند.
    باید بگویم که اغلب شرکت های ایرانی تصور می کنند که این سبک را خوب اجرا می کنند یا حداقل به ان توجه دارند اما به نظر من این فقط یک تصور است! این موضوع از رفتار مصرف کننده ایرانی کاملا مشهود است.

  4. سلام مطلب با ارزشی ارایه کردین فکرم را مشغول کرد . به نظر من دی جی کالا این کار خوب انجام میده
    جدیدا یک سایت هست بنام anetwork.ir دیدم خیلی جالب از سبک زندگی بهره می بره .رو این موضوع تحقیق کرده و بصورت قطره چکانی و با احتیاط سیاستهای وب تعیین می کند
    به نظر شما من درست فکر کردم جناب دکتر محمدیان ؟

  5. سلام و عرض ادب جناب دکتر
    بسیار سپاسگزارم از این نوشته گیرا و پرمغز. استفاده فراوان بردم.
    در بین شرکتهای ایرانی و در حوزه لوازم خانگی شاید بتوان از شرکت ارزشمند “پاکشوما” نام برد که چندسالی است با هوشیاری تمام، خود را با نیاز مخاطب هماهنگ نموده و نتیجه آن را به وضوح در بازار می بینیم.

      1. سلام مجدد خدمت جناب دکتر محمدیان بزرگوار
        پیرو دستور حضرتعالی عرض می شود که :

        در میان انبوه شرکتها و برندهای ایرانی که فانوس به دست و در دل روز به دنبال علت پسرفت خود می گردند شرکت ارزشمند “پاکشوما” با سیاست و هوشمندی فوق العاده ستودنی دارای آنچنان سهم بازاری در جامعه لوازم خانگی گردیده است که بسیاری از چشم ها را به خود خیره نموده!

        تا همین ۱۰ سال قبل، محصولات این برند آنچنان محلی از اعراب نداشت. بهرحال محصولی بود ایرانی که مصرف کننده خودش را داشت. بطورمثال خریدار ماشین لباسشویی برندهای اروپایی(بوش و ایندزیت و …) و آسیایی(ال جی و سامسونگ) کاملاً با مصرف کننده برندهای ایرانی (آبسال و پاکشوما و …) متمایز بودند.

        اما امروزه به وضوح می بینیم بسیاری از متقاضیان برندهای کُره ای، خریدشان به سمت محصولات این شرکت معطوف گردیده است.
        برندهای زیرمجموعه گروه پاکشوما بشرح زیر می باشد:
        کُرال ؛ کروپ ؛ زیرووات ؛ پاکشوما ؛ جنرال آدمیرال ؛ اسماری
        بطورمثال برند کرال دارای کیفیت بسیار عالی بوده بطوریکه تقریباً هم قیمت و هم کیفیت با برند ال جی می باشد و خریداری که تا دیروز، خرید برند ایرانی و وجود آن را در آشپزخانه منزلش بی کلاسی (!) می دانست امروزه به دنبال برندهایی مثل کرال یا زیرووات به بازار می آید.

        شاید بتوان از این شرکت ارزشمند به عنوان مثالی بارز از شرکتی که مفهوم سبک زندگی را بخوبی شناخته است یاد نمود (و البته مثل همیشه: شاید هم بنده اشتباه می کنم)

        بازهم از اینکه به امثال بنده فرصت اندیشیدن و بهره برداری از محضر پربار خود را می دهید صمیمانه سپاسگزارم

  6. درود بر جناب آقای دکتر محمدیانِ عزیز
    مثل همیشه با نثری شیوا، مطالبی ارزنده و کاربردی مرقوم فرمودید.
    متاسفانه هنوز در ایران یک نگاه چند جانبه وجود ندارد و در غالب موارد تک و توک برندهایی که به این مقوله ها پرداخته اند آنقدر در دیگر بخش ها ضعیف عمل کرده اند که وجاهت چنین توجه هایی هم نمود نداشته است. اعتقاد دارم یک نگاه متوسط جامع و چند وجهی برایشان بهتر از توجه فقط به یک بخش است.
    از مطلب شما مثل همیشه بسیار آموختم.
    ارادتمند
    نوریان

  7. سلام به جناب دکتر محمدیان عزیز
    مطلب بسیار آموزنده ای بود، سپاسگزارم.
    به نظرم اکثر شرکتهایی که کالاهای پرمصرف مثل مواد شوینده یا غذایی را دارند به دنبال استفاده از سبک زندگی به عنوان عنصر پیام رسان هستند. اما معمولا سبک زندگی که نشان داده می شود در لوکیشن های بالاتر از حد متوسط کار میشه . البته این اواخر احساس کردم این موضوع کمی بیشتر مد نظر قرار گرفته که خانه های ویلایی کمتر نشان داده بشه. این یک سبک کلی از زندگی است که به دلیل وسعت بازار هدف نمیشه گفت سبک زندگی خاصی رو داره کار میکنه. میشه گفت تصویری از یک اتفاق روزمره مثل ناهار ظهر جمعه در کنار خانواده است.
    از طرفی شرکتهایی مثل ایرانسل برای تبلیغات آی سیم خصوصا در یکی دو سال گذشته برای نشان دادن اعتبار بالای این سیم کارتهای دائمی سعی میکرد با نشان دادن یک آدم موفق و به عبارتی بیزینس من، این اعتبار رو القا کنه

  8. با سلام
    به نظر من برخی از شرکتهای انبوه ساز این مفهوم را در نظر می گیرد. البته شاید سبک زندگی، مبنای اصلی تقسیم بازار و برندسازی آنها نباشد، اما به نظرم در محصولات و خدمات خود سبک زندگی را لحاظ می کنند.
    مثلا شرکت آتی ساز، که بیشتر روی انبوه سازی برای قشر نسبتا ثروتمند تمرکز داشته و جنبه های مختلفی از سبک زندگی آنها را در نظر می گیرد:
    – مثل در نظر گرفتن پارکینگ مهمان، چرا که این افراد یا دارای چند خودرو بوده و یا رفت و آمدهای زیادی دارند؛
    – تأکید بر استفاده از برندهای برتر خارجی، چرا که این افراد سفرهای خارجی زیادی داشته و تمایل به استفاده از برندهای برتر خارجی دارند؛
    – ایجاد اتاق مهمان، اتاق پیش خدمت و متبخ (برای افرادی که در زندگی روزمره و یا در رویدادهای خاص، از خدمتکار استفاده می کنند)؛
    در نظر گرفتن لابی شیک (مثل هتل) برای ساختمانها، چرا که این افراد جلسات کاری متعدد ممکن است داشته باشند.

  9. با سلام
    ب نظر من شرکتهایی ایرونی ک ب تولید محصولاتی ک بیشتر سبک اسلامی رو مد نظر دارن بیشتر مورد توجه افرادی قرار گرفته ک بخوان با مصرف این محصولات اسلامی بودن خودشونو ثابت کنن مانند پوشاک .اما دیگر محصولات ایرونی ب سبک زندگی زیاد توجه نشده مگر خیلی کم مثلا در زمینه خودرو ماشین ۲۰۶ شاید این امرو مورد توجه قرار داده..در سایر موارد اگه هم بوده توجه نشده..در پایان میخوام بگم چون محصولات داخلی خیلی کیفیت آنچنانی ندارن ک بخوان سبکهای گوناگون نشون بدن از دلایل ناموفقیت اونا تو این زمینه هستس

  10. با سلام
    ممنون از مطالب شما جناب دکتر محمدیان
    به نظرمن قبل از تعیین سبک زندگی باید طبقات اجتماعی شامل (A,B.C1,C2,D) تعیین گردد
    که در کشورهای پیشرفته این امر توسط جامعه شناسان انجام می گیرد که خوراکی جهت تصمیم گیری بهتر بازاریابان است که در کشور ما این طبقات اجتماعی مشخص نشده است

  11. هر چند در شرکتی که بنده مشغول به کار هستم (محصولات کم کالری و رژیمی ماردین) به افرادی که به سلامت خود اهمیت زیاد می دهند و غالباً در کلینیک های تناسب اندام و باشگاه ها پیدا می شوند توجه ویژه می شود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *