گفتگو با خانم “آتنا مقدم” مترجم کتابهای جذاب بازاریابی پیرامون ترجمه کتاب

کارنامه ترجمه کتابهای بازاریابی در ایران را که بررسی می کنیم نامهای زیادی به چشم می خورد اما آنجا که کیفیت ترجمه مطرح می شود از تعداد این نامها کمی کاسته می شود اما می توان نام “سرکار خانم آتنا مقدم“ را به عنوان یک مترجم که کیفیت ترجمه اش به انتقال راحت مفاهیم کتاب کمک می کند، در این میان دید. به بهانه چاپ چند کتاب موفق از جمله چکش بصری و “راهنمای انتخاب یک نام موفق” به گفتگو با ایشان نشستیم تا کم درباره ترجمه، نحوه انتخاب کتابها، ساخت اصطلاح و … صحبت کنیم. گفتگویی که نکات بسیار جالبی را در پی دارد. برخی از تیترهای جذاب این مصاحبه به قرار زیر است.

**نویسندگان بازاریابی در دنیا تلاش می‌کنند از پیچیده‌گویی دوری کنند تا متن برای بیگانه‌زبانان نیز خوش‌خوان و ساده‌فهم باشد.

**گاهی برخی از مترجمان آن چنان درگیر ادبیات ترجمه می‌شوند که توجهی به اصطلاحات رایج صنعت نمی کنند.

**مردم معمولاً نامی را دوست دارند که با آن راحت باشند یا در حیطه‌ی آسایش آن‌ها قرار داشته باشد.

کافه بازاریابی: اجازه بدید سوالات رو با یه سوال کیفی شروع کنیم. کتاب هایی که شما ترجمه کردید، تقریبا همگی جزء کتاب های خوب حوزه بازاریابی هستند. چکش بصری که مخاطبان ما با آن آشنا هستند و کتاب اخیرتون، راهنمای انتخاب یک نام موفق. فرایند انتخاب کتاب ها چگونه است؟ چطور کتاب ها رو انتخاب می کنید؟

«راهنمای انتخاب یک نام موفق» نخستین تجربه‌ی من در همکاری با انتشارات سیته بود و این روند همکاری به ترجمه‌ی شش کتاب منتهی گردید که در زمینه‌های مختلف بازاریابی، تبلیغات و برندینگ هستند. انتخاب کتاب در انتشارات سیته یک تصمیم فردی نیست. یعنی به این صورت نیست که مترجم به تنهایی کتابی برای ترجمه انتخاب کند. این فرآیند کاملاً برنامه‌ریزی‌شده و سیستماتیک انجام می‌شود و عوامل مختلفی از جمله نیاز مخاطب و دانش روز مد نظر قرار می‌گیرند. در مواردی هم که مترجمان کتاب مد نظر خود را پیشنهاد می‌دهند، کتاب پیشنهادی باید این فرآیند را طی کند و به لحاظ کیفی مورد بررسی قرار بگیرد.

«راهنمای انتخاب یک نام موفق» نیز از جمله کتاب‌های مورد تأیید سیته بود که به من معرفی شد. ترجمه‌ی این کتاب تجربه‌ی شیرین و ارزشمندی بود. متن منسجم و پرکشش کتاب اصلی، محتوای موجز و رسا، نقل داستان‌های خواندنی از برندهای برتر دنیا، همه از عواملی بودند که باعث شدند این تجربه برایم دلچسب و آموزنده باشد.

کافه بازاریابی: می تونم نتیجه بگیرم که خانم مقدم به حوزه برندینگ بیشتر از حوزه های دیگر بازاریابی علاقه مند هستند؟ یا ممکن هست که در آینده کتابی به طور مثال در حوزه تبلیغات با ترجمه شما ببینیم؟

شاید برای رسیدن به این نتیجه کمی زود باشد. خودم هم نمی‌توانم در این خصوص حکمی قطعی بدهم. در حال حاضر ترجمه‌های دیگری از اینجانب در صف تولید انتشارات سیته قرار دارد که دو مورد از آن‌ها تبلیغاتی هستند. «بازاریابی داده-محور» نیز یک کتاب تخصصی بازاریابی بود. اصولاً در این حوزه به متون تخصصی و در عین حال کاربردی علاقه‌مند هستم. مانند همین کتاب که به طور ویژه به نامگذاری پرداخته، یا چکش بصری که به طور خاص از هویت بصری برندها می‌گوید. هر یک از این‌ها دنیای خودش، جذابیت‌ها و ناشناخته‌های خودش را برایم دارد.

کافه بازاریابی: در ترجمه کتاب های تخصصی بازاریابی چه ظرافت های خاصی باید رعایت شود؟

درست مانند هر نوع ترجمه‌ی تخصصی دیگری، ترجمه‌های حوزه‌ی کسب‌وکار و بازاریابی، نخست تابع قوانین عمومی ترجمه و اشراف به زبان‌های مبدآ و مقصد است. از آن‌جایی که اغلب کتاب‌های این حوزه مخاطب بین‌المللی دارند، نویسندگان تلاش می‌کنند از پیچیده‌گویی و لفاظی ادبی دوری کنند تا متن برای خوانندگان بیگانه‌زبان نیز خوش‌خوان و ساده‌فهم باشد. به همین ترتیب ترجمه‌ی این کتاب‌ها نیز باید تا حد امکان روان و قابل درک باشد. گاهی دیده می‌شود برخی از مترجمان آن چنان درگیر ادبیات ترجمه می‌شوند که توجهی به اصطلاحات رایج صنعت نکرده، و ساده‌ترین و آشناترین عبارات را با برگردان‌های عجیب تبدیل به مفاهیمی گنگ و غریب می‌کنند و حاصل کارشان متنی می‌شود که نه می‌توان به راحتی با آن ارتباط برقرار کرد و نه مفهوم را به مخاطب منتقل می‌کند.

از دیگر الزامات ترجمه در این حوزه، تسلط بر جستجوی اینترنتی است. برای مثال وقتی داستان یک برند در قالب مطالعه‌ی موردی مطرح می‌شود، ممکن است لازم باشد آن داستان پیش از ترجمه در منابع معتبر مطالعه شود و پس از اشراف کامل به موضوع، نسبت به ترجمه اقدام گردد. گاهی اضافه کردن یک جمله از سوی مترجم در پاورقی کتاب می‌تواند به شفافیت موضوع کمک شایانی بکند. برای مثال اشاره به این که فلان برند مورد بحث در کتاب از محبوبیت بالایی در کشور تولید کننده برخوردار است، یا مارتا استوارت، علی‌رغم این که یک ستاره است، اما به جرم کلاه‌برداری دارای سوءپیشینه بوده و به همین دلیل است که نویسنده الفاظی طعنه‌آمیز درباره‌ی او به کار برده است.

کافه بازاریابی: کمی درباره کتاب اخیرتون بیشتر توضیح بدید. کتاب راهنمای انتخاب یک نام موفق چه ویژگی های منحصر بفردی داشت که شما این کتاب رو ترجمه کردید؟

پیش از همه موضوع کتاب است که از کاربردی‌ترین و مهم‌ترین موضوعات حوزه‌ی برندسازی است، یا بهتر بگویم، هر حوزه‌ای که هویتی در آن خلق می‌شود که نیاز به نام و نشان دارد. کتاب مختصر اما بسیار پرمحتوایی است که تک تک گام‌ها و ملاحظات مقوله‌ی نامگذاری را در قالب یک فرآیند معرفی می‌کند و در این مسیر نمونه‌های متعدد و جالب توجهی را شاهد می‌آورد؛ نمونه‌های موفق و غیرموفقی که بسیاری از آن‌ها حتی به گوش مخاطبان ایرانی کاملاً آشنا هستند. برای نمونه برای خود من شنیدن داستان نام آدیداس خیلی جالب بود. روی هم رفته کتابی کاربردی است که مسیری شفاف پیش روی خواننده قرار می‌دهد و او را از صفر تا صد فرایند نامگذاری همراهی می‌کند. از منظر ترجمه نیز کتاب روانی بود. کشش بالای متن و طنازی‌های ظریف نویسنده کار ترجمه برایم لذتبخش می‌کرد.

کافه بازاریابی: کتاب رو که ورق می زنیم، بسیاری از مفاهیم سعی شده به زبان ساده به مخاطب ارائه شود. به نظر شما مخاطبان این کتاب چه کسانی هستند؟

در کل کتاب‌های کاربردی حوزه‌ی برندینگ طیف وسیعی از مخاطب‌ها را به خود جذب می‌کنند: از دانشگاهیان و مدیران ارشد و میانی شرکت‌ها گرفته تا صاحبان کسب‌وکارهای کوچک، از یک جوانی که می‌خواهد به تدریج برند فردی خود را بسازد تا یک پیمانکار باسابقه.

کتاب «راهنمای انتخاب یک نام موفق» هم از این قاعده مستثنی نیست. در واقع برای تمام کسانی مفید است که به نوعی با مقوله‌ی برندینگ سر و کار دارند. و البته خیلی فراتر از این‌ها! به نظر من اصول معرفی شده در این کتاب را می‌توان در نامگذاری هر پدیده‌ای به کار گرفت؛ حال می‌تواند محصول باشد، یا یک نهاد تجاری، یک رویداد یا یک مکان جغرافیایی. می‌توانید مشاهده کنید که چه طیف وسیعی از مخاطب را پوشش می‌دهد.

کافه بازاریابی: در کافه بازاریابی اخیرا یادداشتی درباره نام جدید موسسه مالی اعتباری عسکریه، ملل، منتشر شد. شما به عنوان مترجم کتاب راهنمای انتخاب یک نام موفق، چه نظری درباره این نام دارید؟ آیا طبق معیارهای این کتاب، این نام، نامی موفق خواهد بود؟

نخستین باری که این نام را شنیدم بی‌درنگ به یاد بانک‌های ملی و ملت افتادم؛ در واقع نام این بانک من را به یاد رقبای خود انداخت. سپس فکر کردم با این ریشه دیگر چه نام‌هایی می‌شود ساخت که بانک‌های ما احتمال دارد در آینده به آن فکر کنند؟ پس نقش تمایز چه می‌شود؟ حالا تمایز و شباهت به کنار، مفهومی که این نام تداعی می‌کند تا چه حد با عملکردش هم‌خوانی خواهد داشت؟ آیا یک بانک بین‌المللی است؟ شاید بهتر بود پیش از هر چیز جایگاه این بانک تعریف شود.

از طرفی همان‌طور که در این کتاب هم آمده، رأی‌گیری برای انتخاب نام یک استراتژی اشتباه است. در رأی‌گیری عامل «دوست داشتن» و «خوش آمدن» نقش مهمی بازی می‌کند. مردم معمولاً نامی را دوست دارند که با آن راحت باشند و به گوششان آشنا باشد؛ یا به قول لیزا (نویسنده‌ی کتاب) «در حیطه‌ی آسایش آن‌ها قرار داشته باشد. حیطه‌ای که پر است از نام‌های عرف…»

کافه بازاریابی: در پایان اگر سخنی با همراهان کافه بازاریابی دارید، بفرمایید.

راستش بیش از این که حرفی داشته باشم دلم می‌خواهد بشنوم. دوست دارم اگر هر کدام از این عزیزان نظری در مورد این کتاب، چه محتوا و چه ترجمه‌اش دارند، رسانه‌ی شما آن را به من برساند. برای بهتر شدن، هیچ چیز بیشتر از شنیدن نظر خواننده‌ها نمی‌تواند به من کمک کند.

کافه بازاریابی برای ایشان ارزوی موفقیت دارد و از اینکه وقت خود را در اختیار خوانندگان قرار دادند تشکر می کند.