در چند سال اخیر، هوش مصنوعی مولد از یک ابزار آزمایشگاهی به زیرساخت روزمرهی محصولات نرمافزاری تبدیل شده است. چتبات پشتیبانی، خلاصهساز اسناد، دستیار کدنویسی، رتبهبندی جستجو، تولید تصویر، تبدیل گفتار به متن و حتی ایجنتهای خودکار، همگی به یک چیز وابستهاند: دسترسی پایدار به API مدلهای زبانی و چندرسانهای. برای همین «API هوش مصنوعی رایگان» به یکی از پرجستجوترین عبارتها میان توسعهدهندگان ایرانی تبدیل شده است.
برای خیلی از تیمها، بهویژه تیمهای تازهکار، فریلنسرها، دانشجویان و استارتاپهای ایرانی، پرداخت دلاری، تأیید کارت بینالمللی، محدودیت منطقهای و ریسک مسدود شدن حساب اولین مانع جدی است. پاسخ کوتاه این است که «رایگان مطلق و نامحدود» تقریباً وجود ندارد؛ اما مسیرهای متعددی هست که با آنها میتوانید بدون هزینهی اولیه یا با هزینهای نزدیک به صفر شروع کنید، پروتوتایپ بسازید، دمو بگیرید و حتی محصول کوچکتان را تا رسیدن به درآمد زنده نگه دارید.
در این یادداشت، روشها را در چهار دسته میچینیم: لایهی رایگان رسمی ارائهدهندگان و اعتبارهای آزمایشی، اجرای محلی، مسیرهای «تقریباً رایگان»، و در نهایت درگاههای ایرانی مثل ایرانروتر که ثبتنام، کلید و پرداخت را با شرایط داخل کشور طراحی کردهاند.
قبل از شروع: چهار واقعیت مهم دربارهی API هوش مصنوعی رایگان
۱. رایگان معمولاً یعنی سهمیه، نه بینهایت
تقریباً همهی سرویسهای رایگان یکی یا چند تا از این سقفها را دارند: تعداد درخواست در دقیقه (RPM)، تعداد درخواست در روز (RPD)، تعداد توکن در دقیقه یا روز، اعتبار دلاری ماهانه، یا واحد محاسباتی اختصاصی (مثل Neurons). اگر اپلیکیشن شما ترافیک واقعی بگیرد، دیر یا زود به این سقف میخورید.
۲. رایگان اغلب با مبادلهی داده همراه است
در خیلی از Free Tierها، پرامپت و پاسخ شما ممکن است برای بهبود محصول ارائهدهنده استفاده شود. برای دادهی مشتری، اطلاعات پزشکی، مالی یا محرمانهی سازمانی، کلید رایگان انتخاب مناسبی نیست. برای این سناریوها یا باید پلن پولی با تعهد عدمآموزش بگیرید، یا مدل را محلی اجرا کنید.
۳. دسترسی از ایران همیشه ساده نیست
برخی ارائهدهندهها به آیپی، شماره موبایل غیرایرانی، کارت بانکی بینالمللی یا منطقهی حساب حساساند. حتی اگر Free Tier عالی باشد، وقتی ثبتنام یا احراز هویت گیر کند، عملاً برای شما «رایگانِ غیرقابلدسترس» است. پس در انتخاب روش، فهرست مدلها کافی نیست؛ مسیر ورود و پایداری اتصال هم مهم است.
۴. سازگاری با OpenAI SDK یک مزیت بزرگ است
امروز بیشتر ابزارها، ایجنتها و کتابخانهها با قرارداد OpenAI کار میکنند. اگر سرویسی Base URL سازگار با OpenAI بدهد، مهاجرت بین ارائهدهندهها و تست چند مدل بسیار ارزانتر میشود.
دستهی اول: Free Tier رسمی ارائهدهندگان بزرگ
این دسته مستقیمترین تعریف API هوش مصنوعی رایگان است: ثبتنام میکنید، کلید میسازید و تا سقف مشخص بدون پرداخت (یا بدون نیاز فوری به کارت) درخواست میفرستید. اعداد دقیق محدودیتها مدام عوض میشوند؛ پس همیشه پنل رسمی همان روز را چک کنید. آنچه در ادامه میآید تصویر کلی بازار در سال ۲۰۲۶ است.
۱. لایهی رایگان Google Gemini
یکی از سخاوتمندانهترین گزینههای رایج برای شروع است. معمولاً بدون اتصال فوری صورتحساب میتوانید روی مدلهای Flash و برخی مدلهای سبکتر کار کنید. برای پروتوتایپ چت، خلاصهسازی، تحلیل چندرسانهای و آزمایش ایدهها گزینهی قویای است.
- مزیت: مدلهای بهروز، سهمیهی نسبتاً خوب برای شروع، مستندات و SDK رسمی.
- محدودیت: سقف نرخ و درخواست روزانه؛ استفاده از داده برای بهبود محصول در لایهی رایگان؛ حساسیت منطقهای و آیپی برای برخی کاربران.
- مناسب برای: دمو، ابزار داخلی سبک، یادگیری و MVPهای کمترافیک.
۲. پلن رایگان Groq
Groq بهخاطر سرعت استنتاج روی مدلهای متنباز معروف شده است. در پلن رایگان معمولاً مدلهای سبک و سریع در دسترساند و سقفهایی مثل چند ده درخواست در دقیقه و حدود هزار درخواست روزانه روی بعضی مدلها گزارش میشود.
- مزیت: پاسخ سریع و سازگاری خوب با الگوی OpenAI در بسیاری از کلاینتها.
- محدودیت: سقف توکن در دقیقه میتواند تنگ باشد؛ مدلهای پیشرفته همیشه رایگان نیستند.
- مناسب برای: چت سریع، دستیار کدنویسی سبک و تست تجربهی کاربری.
۳. مدلهای رایگان روی درگاههای تجمیعی
بعضی درگاههای چندمدلی فهرستی از مدلهای متنباز یا اسپانسری را با برچسب free ارائه میکنند. محدودیت رایج این مدلها ترکیبی از RPM پایین و RPD محدود است (مثلاً دهها درخواست در روز). برای مقایسهی چند مدل در یک کلاینت عالیاند، ولی برای محصول پرترافیک کافی نیستند و ممکن است ناپایدار یا موقتی باشند.
۴. حالت رایگان Mistral
برخی ارائهدهندههای اروپایی مثل Mistral حالت رایگان یا آزمایشی بدون کارت دارند. محدودیت نرخ در کنسول نمایش داده میشود و برای تست مدلهای خودشان (متن، کد و گاهی OCR) کافی است. برای محصول نهایی معمولاً باید به پلن پولی بروید.
۵. کلید آزمایشی Cohere و سرویسهای مشابه
سرویسهایی مثل Cohere اغلب کلید آزمایشی میدهند (مثلاً حدود هزار فراخوانی در ماه). این کلیدها برای آزمایش Embedding، Rerank و Chat در پایپلاین RAG مفیدند، ولی برای استفادهی تولیدی طراحی نشدهاند.
۶. Cloudflare Workers AI
اگر معماریتان به Edge نزدیک است، Workers AI سهمیهی رایگان روزانهای بر حسب واحد محاسباتی Neuron میدهد؛ حدود ۱۰ هزار Neuron در روز. نکته این است که Neuron با «توکن» یکی نیست و باید مصرف را با مدل انتخابیتان بسنجید.
۷. NVIDIA NIM و پلتفرمهای ارزیابی مدل
پلتفرمهایی مثل NVIDIA برای ارزیابی مدلهای میزبانیشده دسترسی رایگان یا آزمایشی میدهند. این مسیر بیشتر برای تست و مقایسهی کیفیت مدلهای متنباز است تا ساخت محصول نهایی.
۸. اعتبار ماهانه روی هابهای مدل مثل Hugging Face
بعضی هابها به کاربر رایگان اعتبار ماهانهی بسیار کوچکی میدهند تا Inference Providers را امتحان کند. این اعتبار برای تست کلاینت و چند فراخوانی کافی است، نه برای سرویس عمومی.
۹. اعتبار Gatewayها و Trialهای کوتاه
بعضی Gatewayها چند دلار اعتبار ماهانه یا Trial چندروزه میدهند. اینها «شروع رایگان موقت»اند، نه Free Tier دائمی؛ و اگر کارت یا منطقه مانع شود، عملاً از دسترس خارج میشوند.
خلاصهی Free Tierها در یک جدول
| سرویس | نوع دسترسی رایگان | محدودیت اصلی | مناسب برای |
|---|---|---|---|
| Google Gemini | Free Tier بدون صورتحساب فوری | سقف نرخ و درخواست روزانه؛ حساسیت منطقهای | دمو، یادگیری، MVP کمترافیک |
| Groq | پلن رایگان روی مدلهای متنباز | سقف توکن در دقیقه | چت سریع و تست تجربهی کاربری |
| مدلهای free درگاههای تجمیعی | مدلهای رایگان با یک کلید | دهها درخواست در روز؛ ناپایدار | بنچمارک و انتخاب مدل |
| Mistral | حالت رایگان یا آزمایشی بدون کارت | محدودیت نرخ؛ نه برای تولید | تست مدلهای متن، کد و OCR |
| Cohere | کلید آزمایشی | حدود هزار فراخوانی در ماه | Embedding و Rerank در RAG |
| Cloudflare Workers AI | سهمیهی روزانهی Neuron | حدود ۱۰ هزار Neuron در روز | معماری Edge و مدلهای سبک |
| NVIDIA NIM | دسترسی ارزیابی | شرایط متغیر و غیردائمی | مقایسهی کیفیت مدلها |
| Hugging Face | اعتبار ماهانهی کوچک | فقط چند فراخوانی | تست کلاینت |
| Gatewayها و Trialها | اعتبار چنددلاری یا چندروزه | موقت؛ گاهی نیازمند کارت | شروع سریع کوتاهمدت |
دستهی دوم: اجرای محلی؛ رایگان واقعی با هزینهی سختافزار
Ollama و سرورهای محلی سازگار با OpenAI
اگر حریم خصوصی برایتان اولویت اول است، اجرای مدل روی سیستم خودتان با ابزارهایی مثل Ollama عملاً رایگان است: هزینهی API صفر است، ولی هزینهی سختافزار، برق، فضای دیسک و نگهداری با شماست. Ollama یک API محلی سازگار با OpenAI میدهد و برای دستیار شخصی، کدنویسی آفلاین و ابزارهای داخلی عالی است.
- مزیت: بدون سهمیهی ابری، بدون وابستگی به تحریم و کارت، کنترل کامل روی داده.
- محدودیت: کیفیت مدل به قدرت GPU و CPU شما وابسته است و مدلهای خیلی بزرگ روی لپتاپ معمولی سنگیناند.
- مناسب برای: تیمهای امنیتمحور، ابزار داخلی، توسعهی آفلاین و دموی خصوصی.
vLLM و میزبانی روی سرور اجارهای
اگر سرور GPU دارید یا اجاره میکنید، میتوانید با vLLM یک endpoint سازگار با OpenAI بالا بیاورید. اینجا API از نظر ارائهدهندهی مدل رایگان است، ولی هزینهی زیرساخت را خودتان میدهید. برای محصولی با ترافیک قابل پیشبینی، این مسیر گاهی از Free Tierهای محدود منطقیتر است.
دستهی سوم: مسیرهای «تقریباً رایگان» که باید با احتیاط دید
اشتراکگذاری داده در ازای سهمیه: برخی پلتفرمها اگر اجازه دهید ورودی و خروجیتان برای بهبود مدل استفاده شود، سهمیهی رایگان روزانه میدهند. این مسیر از نظر فنی جذاب است، ولی هرگز دادهی مشتری یا اطلاعات حساس را روی چنین کلیدی نفرستید.
اعتبار دانشجویی و استارتاپی: برنامههای دانشجویی، اعتبار استارتاپ روی کلودهای بزرگ و باندلهای شتابدهندهها گاهی صدها دلار اعتبار API میدهند. اینها رایگانِ همیشگی نیستند، ولی برای ۶ تا ۱۲ ماه اول میتوانند سوخت جدی باشند؛ هرچند معمولاً شرط احراز هویت دانشگاهی، ثبت شرکت یا محدودیت جغرافیایی دارند.
کلیدهای لورفته و «API دزدی»: در اینترنت گاهی کلیدهای لورفته، پروکسیهای مشکوک یا رباتهایی دیده میشوند که قول API نامحدود میدهند. این مسیر را عمداً از فهرست روشهای معتبر کنار گذاشتهایم: علاوه بر نقض شرایط سرویس، ریسک سرقت حساب، بدافزار، قطع ناگهانی و دردسر حقوقی بالاست.
دستهی چهارم: درگاه ایرانی برای شروع سریع و پایدار
واقعیت میدانی برای خیلی از توسعهدهندگان ایرانی این است:
- ثبتنام بعضی سرویسها با شماره یا آیپی ایران سخت یا ناپایدار است.
- حتی بهترین Free Tier هم اگر فردا حساب بسته شود، محصول را میخواباند.
- برای رفتن به مرحلهی تولید، پرداخت ریالی و فاکتور شفاف مهمتر از «چند درخواست رایگان امروز» است.
- تیمها ترجیح میدهند یک کلید و یک Base URL داشته باشند و بین مدلها جابهجا شوند.
اینجاست که درگاههای تجمیعی داخل کشور وارد میشوند. یکی از گزینههایی که برای همین نیاز طراحی شده، ایرانروتر است.
ایرانروتر چیست؟
ایرانروتر (IranRouter) یک درگاه API هوش مصنوعی برای توسعهدهندگان ایرانی است: با یک کلید که با پیشوند ir- شروع میشود به صدها مدل از سازندههای مختلف وصل میشوید، هزینه را به تومان از کیف پول میپردازید و لازم نیست برای هر ارائهدهنده کارت ارزی جداگانه داشته باشید. API آن با الگوی OpenAI سازگار است؛ یعنی در بیشتر SDKها فقط Base URL و کلید را عوض میکنید.
از نظر شروع رایگان، میتوانید بدون شارژ اولیه با ایمیل ثبتنام کنید، کلید بگیرید و روی مدلهای سطح رایگان مثل gpt-4o-mini و gpt-6-luna اولین درخواست واقعی را بفرستید. جزئیات، نمونهکد و فهرست مدلها در صفحهی API هوش مصنوعی رایگان ایرانروتر آمده است.
- ثبتنام با ایمیل، بدون نیاز به کارت خارجی برای شروع رایگان.
- سازگاری با OpenAI SDK، curl، پایتون، Node و ابزارهای ایجنت رایج.
- یک کلید برای کاتالوگ بزرگ مدلها؛ بعد از عبور از سطح رایگان، همان کلید و همان آدرس میماند.
- پرداخت تومانی و شفافیت مصرف برای مرحلهی بعد از رایگان.
دریافت API رایگان از ایرانروتر، قدمبهقدم
- وارد صفحهی شروع رایگان یا صفحهی اصلی ایرانروتر شوید و حساب بسازید.
- از داشبورد، بخش کلیدها، یک کلید API بسازید. کلید کامل معمولاً فقط یکبار نمایش داده میشود؛ همان لحظه ذخیرهاش کنید.
- یکی از مدلهای سطح رایگان را انتخاب کنید، مثلاً openai/gpt-4o-mini یا openai/gpt-6-luna.
- در SDK یا ابزار خودتان، Base URL را روی آدرس API ایرانروتر بگذارید و کلید ir- را تنظیم کنید.
- یک درخواست chat completions ساده بفرستید. اگر سهمیه تمام شود، پاسخ با کد ۴۰۲ و لینک شارژ برمیگردد، بدون نیاز به تغییر کد.
نمونهی اتصال (سازگار با OpenAI)
طبق مستندات ایرانروتر، Base URL سازگار با OpenAI آدرس https://iranrouter.net/api/v1 است. نمونهی پایتون (کلید و مدل را با مقادیر خودتان جایگزین کنید):
from openai import OpenAI
client = OpenAI(
api_key="ir-…",
base_url="https://iranrouter.net/api/v1",
)
resp = client.chat.completions.create(
model="openai/gpt-4o-mini",
messages=[{"role": "user", "content": "سلام، یک جمله کوتاه بنویس."}],
)
print(resp.choices[0].message.content)
نمونهی معادل با curl:
curl https://iranrouter.net/api/v1/chat/completions \
-H "Authorization: Bearer $IRANROUTER_API_KEY" \
-H "Content-Type: application/json" \
-d '{
"model": "openai/gpt-4o-mini",
"messages": [{"role":"user","content":"سلام"}]
}'
برای جزئیات endpointها، استریم و خطاها به مستندات IranRouter سر بزنید. برای وصل کردن ابزارهایی مثل Cursor، Claude Code، OpenCode یا Kilo هم راهنماهای اتصال قدمبهقدم وجود دارد. بعد از تمام شدن سهمیهی رایگان، همان کلید را نگه میدارید و از صفحهی شارژ کیف پول را شارژ میکنید. تعرفهها در صفحهی قیمتگذاری و فهرست مدلها در کاتالوگ مدلها آمده است.
چه زمانی درگاه ایرانی را به Free Tier خارجی ترجیح دهید؟
- وقتی نمیخواهید درگیر تحریم، کارت ارزی و ریسک بسته شدن حساب خارجی شوید.
- وقتی هدفتان از روز اول رسیدن به محصول واقعی است، نه یک آزمایش یکباره.
- وقتی میخواهید بین چند مدل جابهجا شوید بدون اینکه برای هر شرکت حساب جدا بسازید.
- وقتی تیم مالی به پرداخت تومانی و گزارش مصرف شفاف نیاز دارد.
کدام روش دریافت API هوش مصنوعی رایگان برای شماست؟
اعداد سهمیهها مدام عوض میشوند، اما منطق انتخاب ثابت میماند. جدول زیر بر اساس شرایط شما، مسیر مناسب را نشان میدهد:
| شرایط شما | مسیر پیشنهادی | نکته |
|---|---|---|
| فقط میخواهید امروز یک دمو بسازید | Free Tierهایی مثل Gemini و Groq یا مدلهای free درگاههای تجمیعی | به شرط اینکه ثبتنام برایتان باز باشد |
| دادهی حساس دارید | اجرای محلی (Ollama یا vLLM) یا پلن پولی با تعهد عدمآموزش | Free Tier ابری را برای دادهی محرمانه انتخاب نکنید |
| در ایران محصول واقعی میسازید | درگاه ایرانی مثل ایرانروتر | شروع رایگان و مقیاسپذیری بدون تغییر معماری |
| بودجه صفر و سختافزار قوی دارید | اجرای محلی | هزینه از API به GPU منتقل میشود |
| میخواهید چند مدل را مقایسه کنید | یک کلاینت با چند backend | سقف روزانهی هر کدام را جدا پایش کنید |
نکات عملی برای استفادهی پایدار از API رایگان
- کلید را در کد سمت مرورگر نگذارید. حتی کلید رایگان هم اگر لو برود، سهمیهتان را دیگران میسوزانند. از بکاند، Worker یا پروکسی خودتان استفاده کنید.
- محدودیتها را از روز اول در محصول ببینید. Rate limit، صف، کش پاسخهای تکراری و پیام خطای دوستانه وقتی سهمیه تمام میشود، بخشی از طراحی محصول است، نه کار روز آخر.
- مدل را با کار واقعیتان انتخاب کنید، نه با اسم برند. برای خلاصهسازی تیکت پشتیبانی، یک مدل سبک اغلب بهتر از مدل سنگین و محدود است؛ برای استدلال چندمرحلهای یا کدنویسی سخت، مدل قویتر حتی با سقف کمتر بهصرفهتر است.
- لاگ مصرف نگه دارید. تعداد درخواست، توکن تقریبی، مدل و نرخ خطا را ثبت کنید؛ وقتی به پلن پولی بروید، همین دادهها بودجه را دقیق میکند.
- یک مسیر جایگزین داشته باشید. اگر فقط به یک Free Tier وابسته باشید، با یک تغییر سیاست سرویس میخوابد. دستکم دو مسیر داشته باشید.
- شرایط استفاده و حریم خصوصی را بخوانید. رایگان بودن، هزینهی پنهان حقوقی دارد.
اشتباههای رایج که زمان و سهمیه را میسوزانند
- فرستادن پرامپتهای بیدلیل بلند: context بزرگ یعنی توکن بیشتر و رسیدن زودتر به سقف.
- تلاش دوبارهی پشتسرهم وقتی خطای 429 میگیرید؛ بهجای صبر تدریجی، سهمیه را سریعتر تمام میکنید.
- استفاده از مدل سنگین برای کار ساده؛ مثل بردن کامیون برای خرید نان.
- ساختن چند حساب برای دور زدن سقف؛ خلاف شرایط سرویس است و معمولاً به مسدود شدن ختم میشود.
- تکیهی کامل به یک سرویس آزمایشی برای مشتری واقعی.
سناریوهای پیشنهادی
دانشجوی علاقهمند به یادگیری: با یک Free Tier متنی شروع کنید، چند پروژهی کوچک بسازید و همزمان Ollama را برای کار آفلاین نصب کنید. وقتی پروژه جدی شد، به مسیر پایدارتر مهاجرت کنید.
فریلنسر سازندهی ربات تلگرام: برای MVP از سهمیهی رایگان استفاده کنید، ولی معماری را از روز اول طوری بچینید که با عوض کردن Base URL به درگاه پایدار سوییچ کنید.
استارتاپ B2B با دادهی مشتری: Free Tier ابری را فقط برای محیط توسعهی غیرحساس نگه دارید و برای محصول نهایی از مسیر پولی معتبر یا اجرای خصوصی استفاده کنید. اگر تیم داخل ایران است، شروع از API رایگان یک درگاه ایرانی و بعد شارژ تومانی معمولاً کماصطکاکترین مسیر است.
تیم محصول با چند مدل همزمان: یک لایهی واسط روی chat completions بسازید (مدل، دما، سقف توکن، timeout) و پشت آن Free Tierها را برای تست A/B و درگاه اصلی را برای کاربر نهایی بگذارید.
پرسشهای پرتکرار
آیا میتوان با API رایگان محصول تجاری ساخت؟
برای تست و کاربران اولیه بله؛ برای مقیاس پایدار معمولاً نه، مگر اینکه ترافیک خیلی کم باشد یا بخش سنگین کار را محلی اجرا کنید. مدل کسبوکار را روی سهمیهی رایگان یک شرکت خارجی بنا نکنید.
بهترین API هوش مصنوعی رایگان کدام است؟
«بهترین» وجود ندارد؛ مناسبترین گزینه به محدودیتهای شما بستگی دارد: منطقه، بودجه، حساسیت داده، نوع مدل و سقف نرخ. برای کاربر ایرانی که میخواهد سریع و بدون کارت ارزی شروع کند، درگاههای داخلی اغلب عملیتر از دنبال کردن Free Tierهای ناپایدارند.
آیا OpenAI API کاملاً رایگان دارد؟
دسترسی کاملاً رایگان و نامحدود معمولاً وجود ندارد. آنچه گاهی دیده میشود یا اعتبار آزمایشی محدود است یا سهمیه در ازای تنظیمات دادهای خاص.
از کجا بفهمم سهمیهام تمام شده است؟
از کدهای خطا مثل 429 (سقف نرخ یا سهمیه) یا 402 (نیاز به شارژ)، هدرهای rate limit و داشبورد مصرف. این حالت را از قبل در طراحی محصول پیشبینی کنید.
جمعبندی
دریافت API هوش مصنوعی رایگان دیگر یک ترفند مخفی نیست؛ سبدی از گزینههای واقعی است. با Free Tier جهانی ایده را ثابت کنید، با اجرای محلی از دادهی حساس محافظت کنید، و برای محصول واقعیِ کاربر ایرانی روی زیرساختی حساب کنید که ثبتنام و پرداختش با شرایط داخل کشور سازگار باشد. برای شروع عملی میتوانید از صفحهی API رایگان ایرانروتر کلید بگیرید و اولین درخواست را بفرستید. اگر به کاربرد هوش مصنوعی در کسبوکار علاقه دارید، مطالب برچسب هوش مصنوعی در کافه مارکتینگ را هم دنبال کنید.
